Psychische klachten bespreekbaar maken vraagt om herkenning, taal en een open gesprek. Psychiater in opleiding Ayoub Lalouti ziet dat jongeren binnen de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap met een psychose later professionele hulp krijgen. Niet omdat familie of omgeving niet betrokken zijn, maar omdat de stap naar de ggz niet altijd vanzelfsprekend is.

Eerder hulp zoeken
“Families, imams en andere betrokkenen proberen van alles om jongeren met klachten door een psychose te ondersteunen”, begint Ayoub. “Als ik dat hoor en zie, denk ik: had ik maar eerder kunnen aansluiten. In een vroeger stadium samen optrekken kan echt verschil maken.” Ayoub heeft met een interview bijgedragen aan een documentaire van YouTuber Salaheddine Benchikhi over psychische gezondheid binnen de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap, die nog moet uitkomen. “Als psychiater in opleiding met een Marokkaanse achtergrond, vind ik het belangrijk te vertellen dat professionele hulp bij psychische klachten geen taboe hoeft te zijn. Als hierdoor één gezin eerder hulp zoekt, is dat voor mij de moeite waard.”

Woorden geven
Binnen de gemeenschap bestaat nog regelmatig een drempel om hulp te zoeken, mede doordat psychiatrische zorg niet altijd bekend is en psychische klachten daarom eerder vanuit het geloof worden benaderd. Ayoub benadrukt dat geloof en professionele zorg juist goed kunnen samengaan. “Een psychose is een medische crisis die ook een medisch-psychiatrische aanpak vraagt. Hierbij is er zeker ook een plaats voor religie waar mensen houvast in kunnen vinden gedurende een crisis. Daarnaast hebben veel mensen binnen de Marokkaans-Nederlandse gemeenschap geleerd om ingewikkelde gevoelens van zich af te schuiven en niet te veel stil te staan bij wat ze voelen. Dat zie je overigens niet alleen binnen migrantengemeenschappen, maar breder in onze samenleving.”

Volgens hem ontstaan problemen wanneer mensen geen taal ontwikkelen voor wat er vanbinnen speelt en gevoelens gaan dempen met werk, afleiding, controle of middelengebruik om zichzelf staande proberen te houden. Uiteindelijk loopt deze emmer een keer over.”

Psychose herkennen
Ayoub vraagt aandacht voor cannabisgebruik. “Frequent gebruik van sterke soorten hangt samen met een verhoogd risico op psychotische klachten. Het kan tijdelijk rust geven, maar bij mensen die daarvoor gevoelig zijn, kan het juist ontregelend werken. Hoe eerder wordt herkend dat iemand professionele hulp nodig heeft, hoe beter. Tijdige behandeling vergroot de kans op herstel.”

Over psychose bestaan misverstanden. “Mensen denken meteen aan het extreme gedrag. Veel minder bekend is dat een psychose vaak geleidelijk ontstaat. Signalen kunnen zijn: slechter slapen, angst of achterdocht, concentratieproblemen, sociale terugtrekking en vreemde gedachten. De ene persoon is gevoeliger voor het ontwikkelen van een psychose dan de andere. Erfelijke aanleg speelt daarbij een rol, maar ook ervaringen rondom buitensluiting kunnen de kwetsbaarheid vergroten.”

Samen begrijpen
Ayoub verwijst naar wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat het risico op een eerste psychose bij Marokkaans-Nederlandse mannen hoger ligt dan bij Nederlandse mannen zonder migratieachtergrond. “Onderzoek in Den Haag vond een ongeveer vijf keer hoger risico bij de eerste generatie en bijna zeven keer hoger bij de tweede generatie. Recenter Amsterdams onderzoek komt op vergelijkbare verhoudingen uit. Dat is opvallend, omdat de tweede generatie in Nederland is opgegroeid. Als migratie de belangrijkste verklaring voor een verhoogd psychose-risico zou zijn, zou je bij hen juist een daling verwachten.”

Volgens Ayoub ligt er een verklaring in een combinatie van biologische, psychologische en sociale factoren. “Langdurige stress, ingrijpende gebeurtenissen of gevoelens van buitensluiting kunnen, bij mensen die hier gevoelig voor zijn, bijdragen aan het ontstaan van een psychose. Denk aan vaker worden afgewezen bij sollicitaties, anders bekeken worden in het openbaar of structureel wantrouwen ervaren. De stress die dit kan geven, kan doorwerken in het brein, waardoor iemand sneller overbelast raakt.”

Het gesprek aangaan
Ayoub benadrukt dat goede psychiatrische zorg begint met het begrijpen van de mens achter de klacht. “Binnen de psychiatrie weten we dat cultuur, geloof en achtergrond invloed hebben op hoe mensen psychische klachten ervaren, erover praten en hulp zoeken.” Volgens hem vraagt dit om oprechte nieuwsgierigheid naar iemands leefwereld. “Je kunt iemand pas goed begrijpen als je ook begrijpt vanuit welke context iemand naar zichzelf en de wereld kijkt.”

“Ik denk dat we als samenleving nog veel kunnen winnen door mentale gezondheid net zo serieus te nemen als lichamelijke gezondheid.” Daarbij spreekt Ayoub met mildheid over eerdere generaties. “Veel Marokkaanse ouders hebben gedaan wat ze konden vanuit de wereld waarin zij zijn opgegroeid. Nu hebben we meer kennis en mogelijkheden om eerder hulp te zoeken. Dat begint met een eenvoudige vraag: hoe gaat het écht met je?”